سوزش و درد هنگام ادرار با سوند ادراری؛ علت چیست و چگونه آن را کاهش دهیم؟
اگر تجربه مراقبت از بیماری را داشتهاید که سوند ادراری (فولی) دارد، احتمالاً بارها این جمله را شنیدهاید:
«وقتی ادرار از سوند عبور میکنه، خیلی سوزش دارم.»
در مراقبتهای پرستاری در منزل، این شکایت یکی از شایعترین مشکلات بیماران سونداژ شده است؛ بهخصوص در سالمندان، بیماران سکته مغزی، افراد بستری طولانیمدت و کسانی که مشکلات پروستات دارند. بسیاری از خانوادهها فکر میکنند این سوزش کاملاً طبیعی است و بیمار باید آن را تحمل کند، اما واقعیت این است که در اغلب موارد با چند اقدام ساده پرستاری یا یک بررسی پزشکی قابل برطرف شدن است.
در این مقاله، بر اساس تجربه عملی پرستاران در منزل و توصیههای متخصصان اورولوژی، مهمترین علتهای این سوزش و راهکارهای کاهش آن را توضیح میدهیم تا بتوانید با خیال راحتتر از بیمار خود مراقبت کنید.
آیا سوزش هنگام ادرار با سوند طبیعی است؟
این سؤال یکی از پرتکرارترین نگرانیهای خانوادهها بعد از گذاشتن سوند است. تقریباً همه بیمارانی که برای اولینبار برایشان سوند ادراری وصل می شود، در یکی دو ساعت اول احساس سوزش، فشار، درد یا سنگینی در ناحیه مجرای ادرار دارند. این کاملاً طبیعی است.
چرا؟
چون برای اولین بار یک جسم خارجی از داخل مجرا عبور کرده و بدن فرصت نکرده هنوز خودش را با آن تطبیق دهد. مخاط مجرای ادرار (بهخصوص در مردان) بسیار حساس است و پر از گیرندههای درد و حس است. وقتی لوله سوند از این مسیر عبور میکند، یک واکنش طبیعی اتفاق میافتد:
تحریک مکانیکی + التهاب خفیف → سوزش اولیه
این سوزش معمولاً:
1. از چند دقیقه بعد از گذاشتن سوند شروع میشود
2. در ۳ تا ۶ ساعت اولیه بیشترین شدت را دارد
3. طی ۱۲ تا ۲۴ ساعت کم میشود
4. در بسیاری از بیماران تا فردا صبح تقریباً از بین میرود
بر اساس تجربه ای که ما پرستاران بدست آورده ایم، توصیفی که بیماران از ویژگی درد و سوزش بیان می کنند شامل :
1. «انگار یک خط باریک آتش داخل مجراست اما میسوزد، نه اینکه طاقتفرسا باشد.»
2. «زمانی که ادرار وارد سوند میشود احساس سوزنسوزن شدن دارم.»
3. «یک فشار مزاحم هست که بیشتر از درد آزاردهنده است.»
اینها طبیعی است؛ اما همه چیز زمانی طبیعی است که در مدت کوتاهی رو به کاهش برود.
سامان درمان یک تیم درمانی متشکل از کادر درمانی پیراپزشکان(پرستار، بیهوشی، اتاق عمل) شاغل در بیمارستان های دانشگاهی و خصوصی تهران می باشد که با هدف ارائه ی خدمات مراقبتی و درمانی بیماران در منزل و شهر تهران مسئولیت اعزام متخصص پرستاری را بر عهده دارد. داشتن رزومه ی کاری معتبر، مدرک دانشگاهی کارشناسی و کارشناسی ارشد علوم پزشکی، بیمه ی مسئولیت حرفه ای و شماره ی نظام پرستاری از ویژگی کادر درمانی ما می باشد :
انجام فصد خون در منزل
آیا دچار احساس سنگینی بدن، سردردهای مکرر، گرفتگی یا علائمی هستید که پزشک برای بهبود آنها فصد خون را توصیه کرده است؟
فصد خون یکی از روشهای درمانی است که در برخی شرایط و تنها با تشخیص پزشک برای کمک به بهبود برخی مشکلات جسمی انجام میشود. انجام این اقدام درمانی باید توسط فرد آموزشدیده و با رعایت کامل اصول بهداشتی و استانداردهای ایمنی صورت گیرد.
در مجموعه سامان درمان امکان انجام فصد خون در منزل در تهران توسط پرستاران مجرب و آموزشدیده فراهم شده است. این خدمات با استفاده از تجهیزات استریل و رعایت کامل اصول ایمنی انجام میشود تا بیمار بدون نیاز به مراجعه به مراکز درمانی، بتواند در محیط امن و آرام منزل خدمات مورد نیاز خود را دریافت کند.
در صورت نیاز، پیش از انجام فصد خون میتوانید از مشاوره درمانی تیم سامان درمان بهرهمند شوید تا شرایط شما بررسی شده و در صورت مناسب بودن، هماهنگی لازم برای انجام این خدمت در منزل انجام شود.
برای دریافت مشاوره و هماهنگی انجام فصد خون در منزل در تهران با شماره ی زیر تماس بگیرید.
09030152133
چه زمانی سوزش ادرار دیگر «طبیعی» نیست؟
بعضی خانوادهها نمیدانند که سوزش اولیه باید روند کاهشی داشته باشد. اگر درد یا سوزش، نه تنها کم نشود بلکه بیشتر هم بشود، این یک علامت هشدار است.
سوزشی که غیرطبیعی محسوب میشود معمولاً خصوصیات زیر را دارد:
1. سوزش شدید و مداوم
اگر بیمار میگوید:
1. «اصلاً نمیتوانم تحمل کنم.»
2. «هر بار که ادرار وارد لوله میشود، درد تیر میکشد.»
3. «سوزش شب و روز قطع نمیشود.»
این دیگر سوزش طبیعی اولیه نیست.
2. ادامه سوزش بیش از 24 تا 48 ساعت
سوزش طبیعی باید ظرف 1–2 روز کم شود. اگر بیشتر ادامه داشته باشد احتمالاً مشکلی وجود دارد، از جمله:
1. سایز نامناسب سوند
2. کشیده شدن لوله
3. التهاب ناشی از اصطکاک
4. شروع عفونت ادراری
5. انسداد جزئی
6. تحریک گردن مثانه
3. همراه بودن با علائم هشدار
اگر همزمان با سوزش موارد زیر دیده شود، باید فوری بررسی شود:
1. تب یا لرز
2. ادرار کدر یا تیره
3. خون در ادرار یا کنار سوند
4. بوهای غیرطبیعی و تند
5. درد زیر شکم (سوپراپوبیک)
6. نشت ادرار از کنار لوله
این علائم بیشتر شبیه عفونت ادراری ناشی از سوند یا مشکل مکانیکی هستند.
بررسی سوزش ادراری از دید یک متخصص کلیه و مجاری ادرار
دیدگاه یکی از متخصصین ارولوژی که سابقه ی چندین دوره درمان در منزل را با تیم ما داشته است :
«تقریباً ۷۰ درصد سوزشهای روز اول کاملاً طبیعی است. اما وقتی سوزش بیشتر از یک روز طول میکشد، اولین چیزی که بررسی میکنم سایز سوند است. بیشتر مواقع سایز بزرگتر از حد نیاز انتخاب شده یا لوله بیش از حد کشیده شده. مواردی هست که بیمار فکر میکند عفونت گرفته، ولی مشکل فقط یک اصطکاک ساده است. اگر با اصلاح موقعیت سوند و مراقبت پرستاری سوزش کم نشد، آن زمان احتمال عفونت را بررسی میکنیم.»
او در ادامه تاکید داشت:
«اگر بیمار تب داشته باشد یا نشت ادرار از کنار لوله مشاهده شود، احتمالاً مثانه دچار تحریک شده یا مسیر سوند مناسبت تخلیه نمیشود. اینها نیاز به ارزیابی دقیق دارند. اکثر خانوادهها با دیدن سوزش سریعاً نگران میشوند اما در عمل بیشتر مشکلات با اصلاح مراقبت رفع میشود.»
مهمترین علتهای سوزش و درد در بیماران دارای سوند
1. سایز نامناسب سوند
یکی از شایعترین دلایل سوزش، استفاده از سوند با قطر بزرگتر از حد نیاز است. سوند ضخیم باعث فشار بیشتر به دیواره مجرای ادرار میشود.
در مردان سالمند که مجرای ادرار حساستر است، این مسئله بیشتر دیده میشود.
اقدام پرستاری مهم
1. بررسی سایز سوند استفاده شده
2. استفاده از سایز استاندارد (معمولاً 16 یا 18 برای اکثر بزرگسالان)
3. در صورت تداوم درد، بررسی امکان تعویض سوند با سایز مناسبتر توسط پرستار یا پزشک
2. کشیده شدن یا حرکت زیاد لوله سوند
اگر لوله سوند به ران یا شکم بیمار فیکس نشده باشد، هنگام حرکت بیمار کشیده میشود و این موضوع باعث تحریک مجرای ادرار و سوزش میشود.
در بیماران سکته مغزی یا بیماران بیقرار این مشکل بسیار شایع است.
اقدام پرستاری مهم
1. فیکس کردن سوند به ران بیمار با چسب پزشکی
2. جلوگیری از کشیدگی لوله هنگام جابجایی بیمار
3. تنظیم طول مناسب لوله بین سوند و کیسه ادرار
3. پر شدن بیش از حد کیسه ادرار
زمانی که کیسه ادرار بیش از حد پر شود، ممکن است فشار برگشتی به مثانه وارد شود و بیمار احساس درد یا سوزش پیدا کند.
اقدام پرستاری مهم
1. تخلیه کیسه قبل از پر شدن کامل
2. معمولاً وقتی کیسه حدود دو سوم پر شد باید تخلیه شود
3. قرار دادن کیسه ادرار پایینتر از سطح مثانه
4. عفونت ادراری ناشی از سوند
یکی از عوارض شناختهشده سوند ادراری، عفونت دستگاه ادراری است. این عفونت میتواند باعث سوزش شدید، بوی بد ادرار و درد شود.
علائم عفونت ادراری شامل:
1. بوی بد ادرار
2. ادرار کدر
3. تب
4. درد زیر شکم
5. افزایش سوزش
اقدام پرستاری مهم
1. رعایت بهداشت ناحیه تناسلی
2. شستشوی روزانه اطراف محل ورود سوند
3. افزایش مصرف مایعات در صورت نداشتن محدودیت
4. اطلاع به پزشک در صورت مشاهده علائم عفونت
5. اسپاسم مثانه
در برخی بیماران، وجود سوند باعث انقباضات غیرارادی مثانه (Bladder Spasm) میشود که بیمار آن را به صورت درد یا سوزش احساس میکند.
این حالت معمولاً با احساس ناگهانی دفع ادرار همراه است.
اقدام پرستاری مهم
1. بررسی باز بودن مسیر سوند
2. جلوگیری از پیچ خوردگی لوله
3. اطمینان از تخلیه مناسب ادرار
در موارد شدید، پزشک ممکن است داروهای خاصی برای کاهش اسپاسم تجویز کند.
درمان دارویی سوزش ادرار در بیماران دارای سوند
در برخی موارد، پزشک متخصص اورولوژی برای کاهش سوزش ادرار دارو تجویز میکند.
فنازوپریدین (Phenazopyridine)
یکی از داروهایی که توسط پزشکان اورولوژی برای کاهش سوزش و درد مجاری ادراری تجویز میشود، قرص فنازوپریدین است. این دارو با اثر بیحسکننده موضعی در مخاط دستگاه ادراری میتواند به طور موقت سوزش و درد را کاهش دهد.
نکته مهم این است که این دارو علت بیماری را درمان نمیکند و صرفاً برای کاهش علائم استفاده میشود.
از دیگر داروهایی که ممکن است بنا به نظر پزشک برای کاهش علائم تجویز شوند. مصرف این قرص باعث نارنجی شدن رنگ ادرار می شود. میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. داروهای ضداسپاسم مثانه مانند اکسیبوتینین
2. آنتیبیوتیکها در صورت وجود عفونت ادراری
3. داروهای ضدالتهاب در برخی موارد
مصرف هر یک از این داروها باید صرفاً با نظر پزشک انجام شود.
چه زمانی باید سوند توسط پرستار یا پزشک بررسی شود؟
یکی از بزرگترین اشتباهاتی که خانوادهها در مراقبت از بیمار دارای سوند ادراری مرتکب میشوند، عادیسازی علائم هشداردهنده است.
جملاتی مثل:
*«طبیعیه، سوند بالاخره اذیت میکنه»
* «بذار چند روز بگذره درست میشه»
* «پزشک گفته فعلاً دست نزنیم»
در حالی که واقعیت این است:
سوند ادراری اگر بهموقع بررسی نشود، میتواند به عفونت شدید، آسیب مجرا، خونریزی یا حتی نارسایی کلیه منجر شود.
بر اساس تجارب ما پرستاران :
«سوند سالم، بیعلامت است؛ هر علامت جدید یعنی باید بررسی شود.»
در ادامه، مهمترین شرایطی که نباید منتظر بمانید و لازم است سوند توسط پرستار یا پزشک بررسی شود را بهطور کامل توضیح میدهیم.
1. ادامه سوزش شدید بیش از دو روز
همانطور که گفته شد، سوزش خفیف در ساعات اولیه طبیعی است؛ اما سوزشی که بعد از 48 ساعت نهتنها کم نشده بلکه آزاردهندهتر شده، طبیعی نیست.
چرا این علامت مهم است؟
ادامه سوزش میتواند نشانه یکی از موارد زیر باشد:
1. سایز نامناسب سوند (معمولاً بزرگتر از نیاز بیمار)
2. اصطکاک مداوم سوند با دیواره مجرا
3. شروع التهاب یا عفونت مجرای ادرار
4. کشیده شدن مکرر لوله هنگام حرکت بیمار
5. اسپاسم مثانه
اقدام پرستاری مناسب چیست؟
1. بررسی سایز سوند
2. بررسی مسیر و فیکس بودن لوله
3. ارزیابی علائم عفونت
4. در صورت نیاز، تعویض سوند توسط پرستار مجرب
در تجربه پرستاری، بسیاری از این سوزشها تنها با تعویض سوند به سایز مناسب، بهطور کامل برطرف شدهاند.
2. خروج خون از مجرای ادرار یا داخل کیسه
دیدن خون یکی از ترسناکترین صحنهها برای خانواده است و کاملاً هم حق دارند نگران شوند.
چه نوع خونی نگرانکننده است؟
1. خون تازه و قرمز روشن
2. لختههای خون در لوله یا کیسه
3. خونریزی مداوم از کنار سوند
4. افزایش تدریجی خون در ادرار
دلایل احتمالی:
1. آسیب مخاط مجرا هنگام گذاشتن یا حرکت سوند
2. کشیده شدن شدید سوند
3. استفاده از سوند نامناسب
4. التهاب یا عفونت شدید
5. مشکلات زمینهای مثانه یا پروستات
اقدام پرستاری مناسب:
در این شرایط نباید خودسرانه کاری انجام داد.
پرستار یا پزشک باید:
1. مسیر سوند را بررسی کند
2. در صورت نیاز، سوند تعویض شود
3. اگر خونریزی ادامهدار بود، ارزیابی تخصصی انجام شود
3. قطع شدن جریان ادرار در کیسه
یکی از نشانههای مهم و خطرناک، این است که:
1. کیسه ادرار خالی میماند
2. بیمار احساس دفع دارد ولی ادراری خارج نمیشود
4. ناحیه ی تحتانی شکم بیمار متورم یا دردناک میشود
چرا خطرناک است؟
قطع جریان ادرار میتواند باعث:
1. پر شدن بیش از حد مثانه
2. درد شدید
3. برگشت ادرار به کلیهها
4. آسیب کلیوی
دلایل شایع:
1. پیچ خوردگی یا خم شدن لوله
2. انسداد سوند با رسوب یا لخته
3. پر شدن کیسه و ایجاد فشار برگشتی
4. اسپاسم شدید مثانه
اقدام پرستاری مناسب :
1. بررسی مسیر سوند
2. صاف کردن لوله
3. بررسی کیسه
4. در صورت عدم رفع مشکل، شستشوی سوند یا تعویض آن
4. درد شدید زیر شکم (درد سوپراپوبیک)
درد در ناحیه پایین شکم، درست بالای استخوان لگن، معمولاً نشانه پر شدن یا تحریک مثانه است.
علل شایع:
1. تخلیه نشدن ادرار
2. انسداد جزئی سوند
3. اسپاسم مثانه
4. عفونت مثانه
نشانههای همراه:
1. بیقراری بیمار
2. فشار برای دفع
3. احساس پری شدید
4. گاهی نشت ادرار از کنار سوند
اقدام لازم:
این درد نباید نادیده گرفته شود. بررسی سوند توسط پرستار ضروری است و در برخی موارد نیاز به مداخله پزشک وجود دارد.
5. تب و لرز
تب در بیمار دارای سوند همیشه جدی تلقی میشود، حتی اگر خفیف باشد.
چون سوند یکی از شایعترین عوامل ایجاد عفونت ادراری و حتی عفونت خونی در بیماران بستری یا سالمند است.
علائم عفونت:
1. ضعف و بیحالی
2. کاهش اشتها
3. تغییر وضعیت ذهنی در سالمندان
4. بوی بد ادرار
اقدام صحیح:
1. تماس با پزشک
2. بررسی سوند
3. انجام آزمایش ادرار در صورت نیاز
4. شروع درمان مناسب
تأخیر در این مرحله میتواند بسیار خطرناک باشد.
6. نشت زیاد ادرار از کنار سوند
اگر ادرار بهجای عبور از داخل سوند، از کنار آن خارج شود، نشان میدهد مشکلی وجود دارد.
دلایل احتمالی:
1. اسپاسم مثانه
2. انسداد سوند
3. سایز کوچک یا بزرگ نامناسب
4. قرارگیری نادرست سوند
اشتباه رایج خانوادهها:
برخی فکر میکنند این طبیعی است، در حالی که نشت مداوم نشانه اختلال عملکرد سوند است.
اقدام پرستاری لازم:
بررسی تخصصی سوند و در اغلب موارد تعویض آن.
در این شرایط چه اقداماتی ممکن است انجام شود؟
بسته به علت، پرستار یا پزشک ممکن است:
1. مسیر سوند را اصلاح کند
2. سوند را شستشو دهد
3. سایز سوند را تغییر دهد
4. سوند را تعویض کند
5. داروی مناسب تجویز کند
6. آزمایش ادرار درخواست کند
نکته مهم این است که این اقدامات باید توسط فرد آموزشدیده انجام شود و دخالت خودسرانه میتواند آسیبزا باشد. کارشناسان پرستاری تیم ما بصورت شبانه روز در شهر تهران آماده ی ارائه مشاوره های پرستاری و مراقبتی در زمینه ی سونداژ مثانه و مشکلات بوجود آمده برای عزیزان شماست. کافی است با ما در ارتباط باشید.
یکی از بزرگترین اشتباهاتی که خانوادهها در مراقبت از بیمار دارای سوند ادراری مرتکب میشوند، عادیسازی علائم هشداردهنده است.
جملاتی مثل:
*«طبیعیه، سوند بالاخره اذیت میکنه»
* «بذار چند روز بگذره درست میشه»
* «پزشک گفته فعلاً دست نزنیم»
در حالی که واقعیت این است:
سوند ادراری اگر بهموقع بررسی نشود، میتواند به عفونت شدید، آسیب مجرا، خونریزی یا حتی نارسایی کلیه منجر شود.
بر اساس تجارب ما پرستاران :
«سوند سالم، بیعلامت است؛ هر علامت جدید یعنی باید بررسی شود.»
در ادامه، مهمترین شرایطی که نباید منتظر بمانید و لازم است سوند توسط پرستار یا پزشک بررسی شود را بهطور کامل توضیح میدهیم.
1. ادامه سوزش شدید بیش از دو روز
همانطور که گفته شد، سوزش خفیف در ساعات اولیه طبیعی است؛ اما سوزشی که بعد از 48 ساعت نهتنها کم نشده بلکه آزاردهندهتر شده، طبیعی نیست.
چرا این علامت مهم است؟
ادامه سوزش میتواند نشانه یکی از موارد زیر باشد:
1. سایز نامناسب سوند (معمولاً بزرگتر از نیاز بیمار)
2. اصطکاک مداوم سوند با دیواره مجرا
3. شروع التهاب یا عفونت مجرای ادرار
4. کشیده شدن مکرر لوله هنگام حرکت بیمار
5. اسپاسم مثانه
اقدام پرستاری مناسب چیست؟
1. بررسی سایز سوند
2. بررسی مسیر و فیکس بودن لوله
3. ارزیابی علائم عفونت
4. در صورت نیاز، تعویض سوند توسط پرستار مجرب
در تجربه پرستاری، بسیاری از این سوزشها تنها با تعویض سوند به سایز مناسب، بهطور کامل برطرف شدهاند.
2. خروج خون از مجرای ادرار یا داخل کیسه
دیدن خون یکی از ترسناکترین صحنهها برای خانواده است و کاملاً هم حق دارند نگران شوند.
چه نوع خونی نگرانکننده است؟
1. خون تازه و قرمز روشن
2. لختههای خون در لوله یا کیسه
3. خونریزی مداوم از کنار سوند
4. افزایش تدریجی خون در ادرار
دلایل احتمالی:
1. آسیب مخاط مجرا هنگام گذاشتن یا حرکت سوند
2. کشیده شدن شدید سوند
3. استفاده از سوند نامناسب
4. التهاب یا عفونت شدید
5. مشکلات زمینهای مثانه یا پروستات
اقدام پرستاری مناسب:
در این شرایط نباید خودسرانه کاری انجام داد.
پرستار یا پزشک باید:
1. مسیر سوند را بررسی کند
2. در صورت نیاز، سوند تعویض شود
3. اگر خونریزی ادامهدار بود، ارزیابی تخصصی انجام شود
3. قطع شدن جریان ادرار در کیسه
یکی از نشانههای مهم و خطرناک، این است که:
1. کیسه ادرار خالی میماند
2. بیمار احساس دفع دارد ولی ادراری خارج نمیشود
4. ناحیه ی تحتانی شکم بیمار متورم یا دردناک میشود
چرا خطرناک است؟
قطع جریان ادرار میتواند باعث:
1. پر شدن بیش از حد مثانه
2. درد شدید
3. برگشت ادرار به کلیهها
4. آسیب کلیوی
دلایل شایع:
1. پیچ خوردگی یا خم شدن لوله
2. انسداد سوند با رسوب یا لخته
3. پر شدن کیسه و ایجاد فشار برگشتی
4. اسپاسم شدید مثانه
اقدام پرستاری مناسب :
1. بررسی مسیر سوند
2. صاف کردن لوله
3. بررسی کیسه
4. در صورت عدم رفع مشکل، شستشوی سوند یا تعویض آن
4. درد شدید زیر شکم (درد سوپراپوبیک)
درد در ناحیه پایین شکم، درست بالای استخوان لگن، معمولاً نشانه پر شدن یا تحریک مثانه است.
علل شایع:
1. تخلیه نشدن ادرار
2. انسداد جزئی سوند
3. اسپاسم مثانه
4. عفونت مثانه
نشانههای همراه:
1. بیقراری بیمار
2. فشار برای دفع
3. احساس پری شدید
4. گاهی نشت ادرار از کنار سوند
اقدام لازم:
این درد نباید نادیده گرفته شود. بررسی سوند توسط پرستار ضروری است و در برخی موارد نیاز به مداخله پزشک وجود دارد.
5. تب و لرز
تب در بیمار دارای سوند همیشه جدی تلقی میشود، حتی اگر خفیف باشد.
چون سوند یکی از شایعترین عوامل ایجاد عفونت ادراری و حتی عفونت خونی در بیماران بستری یا سالمند است.
علائم عفونت:
1. ضعف و بیحالی
2. کاهش اشتها
3. تغییر وضعیت ذهنی در سالمندان
4. بوی بد ادرار
اقدام صحیح:
1. تماس با پزشک
2. بررسی سوند
3. انجام آزمایش ادرار در صورت نیاز
4. شروع درمان مناسب
تأخیر در این مرحله میتواند بسیار خطرناک باشد.
6. نشت زیاد ادرار از کنار سوند
اگر ادرار بهجای عبور از داخل سوند، از کنار آن خارج شود، نشان میدهد مشکلی وجود دارد.
دلایل احتمالی:
1. اسپاسم مثانه
2. انسداد سوند
3. سایز کوچک یا بزرگ نامناسب
4. قرارگیری نادرست سوند
اشتباه رایج خانوادهها:
برخی فکر میکنند این طبیعی است، در حالی که نشت مداوم نشانه اختلال عملکرد سوند است.
اقدام پرستاری لازم:
بررسی تخصصی سوند و در اغلب موارد تعویض آن.
در این شرایط چه اقداماتی ممکن است انجام شود؟
بسته به علت، پرستار یا پزشک ممکن است:
1. مسیر سوند را اصلاح کند
2. سوند را شستشو دهد
3. سایز سوند را تغییر دهد
4. سوند را تعویض کند
5. داروی مناسب تجویز کند
6. آزمایش ادرار درخواست کند
نکته مهم این است که این اقدامات باید توسط فرد آموزشدیده انجام شود و دخالت خودسرانه میتواند آسیبزا باشد.
کارشناسان پرستاری تیم ما بصورت شبانه روزی در شهر تهران آماده ی ارائه ی مشاوره های پرستاری و مراقبتی در زمینه ی سونداژ مثانه و مشکلات بوجود آمده، برای عزیزان شما می باشند. کافی است با ما در ارتباط باشید.
چگونه ضعف و افت فشار بعد از فصد خون را رفع کنیم؟
خبر خوب این است که این علائم معمولاً با چند اقدام ساده و درست، ظرف چند دقیقه یا نهایتاً چند ساعت کاملاً برطرف میشوند. اینها توصیههایی هستند که من همیشه به بیمارانم میکنم:
۱. استراحت کافی در محل انجام پروسیجر:
به هیچ وجه بلافاصله پس از اتمام فصد بلند نشوید یا فعالیت ناگهانی انجام ندهید. حداقل ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در همان حالت درازکش یا نیمهنشسته بمانید. این کار به سیستم گردش خون شما فرصت میدهد تا بدون نیاز به مقابله با جاذبه، فشار خون را بازیابی کند.
۲. جبران سریع مایعات از دست رفته (مهمترین گام):
به محض اینکه اجازه دادند بلند شوید، شروع به نوشیدن کنید. هدف ما افزایش حجم داخل عروق است. آب، آبمیوه طبیعی (به ویژه آب سیب یا آب پرتقال که ویتامین C دارد)، یا حتی نوشیدنیهای ورزشی حاوی الکترولیت بهترین گزینهها هستند. مصرف مایعات باید در چند ساعت اول بعد از فصد ادامه یابد.
۳. مصرف قند و نمک متعادل:
ضعف اغلب با افت قند خون هم همراه است. یک میانوعده کوچک مانند چند عدد بیسکویت ساده، یک تکه میوه شیرین (مثل موز یا خرما) به سرعت به بازیابی انرژی کمک میکند. همچنین، مصرف کمی نمک (از طریق خوراکیهای شور یا نوشیدنیهای حاوی الکترولیت) به حفظ حجم مایعات و تثبیت فشار کمک میکند.
۴. پرهیز از تغییرات دمایی شدید:
در ساعات اولیه، از رفتن به محیطهای بسیار گرم (مثل سونا یا حمام آب داغ) خودداری کنید. گرما باعث گشاد شدن بیشتر عروق و تشدید افت فشار میشود.
۵. هوشیاری نسبت به فعالیتها:
تا چند ساعت، از رانندگی، کار با ماشینآلات سنگین یا هر فعالیتی که نیاز به تمرکز دیداری و هوشیاری کامل دارد، دوری کنید. تا زمانی که حس نکردید فشار خونتان کاملاً پایدار شده، این کار را به تعویق بیندازید.
اگر با وجود رعایت این نکات، سرگیجه شدید بود، بیش از حد طول کشید، یا علائم با تپش قلب شدید همراه بود، حتماً باید با مرکز درمانی یا پزشک معالجتان تماس بگیرید تا مطمئن شویم علت دیگری در میان نیست. اما در ۹۹٪ موارد، با کمی صبر و هیدراتاسیون مناسب، همه چیز به حالت عادی بازمیگردد.
چه کارهای ایمنی برای فصد خون در خانه انجام دهیم؟
اگر بخواهم مثل یک پرستار که سالها در خدمات پرستاری در منزل فعالیت داشته ام، در این رابطه توضیح بدهم، اولین نکتهای که همیشه میگویم این است که فصد خون یک کار درمانی است و حتما باید توسط یک متخصص به امور درمانی مانند پزشک یا پرستار انجام شود. بعضی افراد به دلایل مختلف می خواهند فصد خون را در خانه انجام دهند. در چنین شرایطی رعایت چند نکته واقعاً حیاتی است تا خطر عفونت، افت فشار شدید یا خونریزی کنترلنشده پیش نیاید.
۱. مطمئن شوید واقعاً به فصد نیاز دارید
قبل از هر چیز باید مشخص باشد که فصد برای چه هدفی انجام میشود؛ مثلاً در بیماریهایی مثل پلیسیتمی ورا، هموکروماتوز یا در برخی روشهای طب سنتی. اگر بدون بررسی آزمایش خون و نظر پزشک انجام شود، ممکن است باعث کمخونی یا افت فشار شدید شود. بنابراین حداقل یک بار قبل از شروع، آزمایش CBC و بررسی سطح هموگلوبین انجام شده باشد. شرایط نیاز به فصد خون مقاله ای جدید است که توسط پرستاران ما برای شفاف سازی این موضوع منتشر شده است.
۲. وسایل کاملاً استریل استفاده کنید
یکی از خطرهای اصلی فصد انتقال عفونت است.
برای کاهش این خطر باید:
1. از سرنگ یا سوزن یکبار مصرف استریل استفاده شود
2. پوست محل خونگیری با الکل ۷۰٪ یا محلول ضدعفونیکننده کاملاً تمیز شود
3. دستها قبل از کار شسته و در صورت امکان دستکش یکبار مصرف استفاده شود
4. از استفاده دوباره از سوزن یا وسایل مشترک جداً پرهیز شود
۳. مقدار خون را کنترل کنید
در فصد درمانی معمولاً حدود ۳۵۰ تا ۵۰۰ سیسی خون گرفته میشود. گرفتن مقدار بیشتر میتواند باعث افت فشار، سرگیجه شدید یا حتی غش شود. برای افراد لاغر، سالمندان یا کسانی که سابقه افت فشار دارند معمولاً مقدار کمتر توصیه میشود.
۴. وضعیت بدن هنگام فصد مهم است
بهتر است فرد در حالت نیمهخوابیده یا درازکش باشد. این کار دو مزیت دارد:
1. اگر سرگیجه ایجاد شود احتمال زمین خوردن کمتر است
2. گردش خون به مغز بهتر حفظ میشود
۵. قبل از فصد بدن را آماده کنید
تجربه نشان میدهد افرادی که با معده کاملاً خالی فصد انجام میدهند بیشتر دچار ضعف میشوند. بهتر است:
1. ۱ تا ۲ ساعت قبل یک وعده غذایی سبک مصرف شود
2. آب کافی نوشیده شود
3. از کمآبی بدن جلوگیری شود
۶. بعد از پایان فصد حتماً فشار روی محل خونگیری داده شود
پس از خارج کردن سوزن باید چند دقیقه فشار مستقیم روی رگ داده شود تا خونریزی کاملاً بند بیاید. سپس یک پانسمان کوچک گذاشته میشود و بهتر است تا چند ساعت دست سنگین بلند نشود.
۷. استراحت و جبران مایعات
بعد از فصد بهتر است فرد ۱۰ تا ۲۰ دقیقه استراحت کند و مایعات بنوشد. آب، آبمیوه طبیعی یا یک نوشیدنی شیرین ملایم کمک میکند حجم خون سریعتر جبران شود و احتمال سرگیجه کمتر شود.
۸. علائمی که نیاز به توجه دارند
اگر بعد از فصد این علائم ایجاد شد باید سریع پیگیری پزشکی انجام شود:
1. سرگیجه شدید یا غش
2. ادامه خونریزی از محل سوزن
3. تپش قلب شدید
4. رنگپریدگی و تعریق سرد
5. درد یا تورم غیرعادی در محل رگ
در پایان یک نکته مهم را از تجربه بالینی بگویم: بیشترین مشکلی که بعد از فصد خانگی میبینیم یا به دلیل رعایت نکردن استریل بودن است یا گرفتن حجم خون بیش از حد. اگر این دو مورد کنترل شوند و بدن فرد هم از نظر هموگلوبین در وضعیت مناسب باشد، معمولاً مشکل خاصی پیش نمیآید.
سوالاتی که ممکن است از ما بپرسید:
آیا سوزش سوند طبیعی است؟
بله، سوزش خفیف تا 24–48 ساعت طبیعی است. اگر شدید شد یا بعد از دو روز ادامه داشت، احتمال التهاب یا عفونت وجود دارد و باید بررسی شود.
چند ساعت بعد از گذاشتن سوند باید درد کمتر شود؟
معمولاً بین 6 تا 12 ساعت شدت درد کاهش مییابد و طی یک تا دو روز باید تقریباً برطرف شود. مصرف یک تا دو لیتر آب آشامیدنی و برقراری ادرار در کاهش درد بسیار موثر است.
چه دارویی برای کاهش درد و سوزش سوند مناسب است؟
داروی فنازوپریدین (Phenazopyridine) برای کاهش سوزش استفاده میشود، اما فقط با تجویز اورولوژیست مجاز است. برای درد، معمولاً استامینوفن کفایت میکند. رنگ نارنجی ادرار بدلیل مصرف این قرص می باشد.
آیا عفونت همیشه باعث درد سوند میشود؟
خیر. اغلب دردهای سوند ناشی از کشیدگی لوله، سایز نامناسب یا اسپاسم مثانه هستند. عفونت معمولاً با تب، بوی بد ادرار و بیحالی همراه است.
بهترین سایز سوند برای مردان چیست؟
در اغلب موارد سایز 16 یا 18 فرنچ (Fr) مناسب است. انتخاب دقیق باید بر اساس شرایط بیمار و نظر پرستار یا پزشک باشد.
بهترین پماد برای کاهش تحریک اطراف سوند چیست؟
معمولاً ژل لیدوکائین بصورت موضعی برای کاهش درد اطراف آلت تناسلی و سوند ادراری برای دوره ی زمانی محدود روی کاهش درد تاثیر دارد.
بدون دیدگاه