تغذیه بیمار با سوند معده (NGT): چه غذایی بدهیم، چه مقدار و هر چند ساعت؟

گاواژ (Gavage) به روشی از تغذیه گفته می‌شود که در آن مواد غذایی و مایعات به‌جای ورود از راه دهان، از طریق یک لوله نازک مستقیماً وارد معده می‌شوند. این لوله معمولاً از راه بینی وارد شده و پس از عبور از حلق و مری، در معده قرار می‌گیرد. به این لوله «سوند بینی‌ـ‌معده» یا NG Tube (Nasogastric Tube) گفته می‌شود. در واقع گاواژ راهی است برای تأمین تغذیه بیمارانی که به هر دلیل نمی‌توانند به شکل طبیعی غذا بخورند، اما دستگاه گوارش آن‌ها هنوز قادر است غذا را هضم و جذب کند.

پزشکان معمولاً در شرایط مختلفی تصمیم به استفاده از این روش می‌گیرند. یکی از شایع‌ترین موارد، سکته مغزی است. بسیاری از بیماران بعد از سکته دچار اختلال بلع می‌شوند؛ یعنی عضلاتی که وظیفه بلعیدن غذا را دارند به درستی کار نمی‌کنند. در چنین حالتی اگر بیمار از راه دهان غذا بخورد، احتمال ورود غذا به راه‌های هوایی( آسپیراسیون ) و خفگی یا عفونت ریه افزایش می‌یابد. به همین دلیل پزشکان برای حفظ ایمنی بیمار از سوند معده استفاده می‌کنند.

کاهش سطح هوشیاری نیز یکی دیگر از دلایل مهم استفاده از گاواژ است. بیمارانی که در کما هستند یا سطح هوشیاری پایینی دارند، قادر به بلع ارادی غذا نیستند. در این شرایط، حتی دادن آب یا غذا از راه دهان می‌تواند بسیار خطرناک باشد. سوند معده این امکان را فراهم می‌کند که بدون نیاز به همکاری بیمار، تغذیه به شکل ایمن انجام شود.

برخی بیماری‌های عصبی پیشرونده مانند پارکینسون پیشرفته، ALS (اسکلروز جانبی آمیوتروفیک) و برخی اختلالات عصبی عضلانی نیز می‌توانند باعث ضعف عضلات بلع شوند. در این بیماران به‌مرور زمان خوردن غذا دشوارتر می‌شود و خطر خفگی افزایش پیدا می‌کند. گاواژ در چنین شرایطی کمک می‌کند بیمار همچنان مواد مغذی مورد نیاز بدن خود را دریافت کند.

همچنین در بعضی جراحی‌های سر و گردن، مانند جراحی‌های مربوط به دهان، حلق، مری یا برخی تومورها، بیمار برای مدتی اجازه یا توانایی خوردن غذا از راه دهان را ندارد. در این دوره موقت، سوند معده نقش مهمی در تأمین تغذیه بیمار ایفا می‌کند تا زمانی که بیمار بتواند دوباره به شکل طبیعی غذا بخورد.

در بخش‌های مراقبت ویژه (ICU) نیز بسیاری از بیماران برای مدتی به گاواژ نیاز پیدا می‌کنند. این بیماران ممکن است به دستگاه تنفس مصنوعی ونتیلاتور متصل باشند یا به دلیل وضعیت بحرانی قادر به تغذیه معمولی نباشند. سوند معده در این شرایط یک روش استاندارد برای تأمین انرژی و مواد مغذی بدن است.

در میان سالمندان نیز گاهی دیده می‌شود که به دلیل ضعف شدید، بیماری‌های مزمن یا اختلالات بلع، فرد دیگر توانایی خوردن غذای کافی را ندارد. در چنین مواردی پزشک ممکن است برای جلوگیری از کاهش وزن شدید و سوءتغذیه، استفاده از سوند معده را توصیه کند.

هدف اصلی از استفاده از گاواژ، جلوگیری از سوءتغذیه و حفظ وضعیت عمومی بدن بیمار است. بدن انسان برای انجام عملکردهای حیاتی خود به انرژی، پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی نیاز دارد. اگر بیمار برای مدت طولانی نتواند غذای کافی دریافت کند، بدن به سرعت ضعیف می‌شود، عضلات تحلیل می‌روند و سیستم ایمنی قدرت خود را از دست می‌دهد. در نتیجه، روند بهبودی بیماری‌ها بسیار کندتر شده و خطر بروز عفونت‌ها و عوارض دیگر افزایش می‌یابد.

به همین دلیل، تأمین تغذیه مناسب حتی در زمانی که بیمار قادر به غذا خوردن از راه دهان نیست، یکی از مهم‌ترین بخش‌های مراقبت پزشکی به شمار می‌رود. گاواژ در واقع روشی است که کمک می‌کند بدن بیمار همچنان انرژی لازم برای مبارزه با بیماری و ترمیم بافت‌ها را در اختیار داشته باشد.